آموزشی و پژوهشی
نوان اقدام پژوهي:

تغيير رفتارهای نامطلوب دانش آموزان(با استفاده از روش های نوين تدريس: همياری، رويدادي، ساخت گرايي، ايجاد انگيزش و ...).

موضوع(حيطه) پژوهش: فرايند شناسايی، اصلاح و بهبود مشکلات عاطفی و رفتاری دانش آموزان و مسائل مربوط به فرايند ياددهی – يادگيری.  موضوع پژوهش با چه دوره تحصيلي مربوط مي شود : دوره متوسطه

سازمان آموزش و پرورش: استان آذربايجان شرقي. منطقه آموزشي : مرند. نام واحدآموزشي/ اداري : دبيرستان رازی انامق. آدرس : آذربايجان شرقي، مرند، روستای انامق، دبيرستان رازی.                  تلفن محل کار : 04912193373

 

 

 

 

 

 

 

55

نام و نام خانوادگي مولف اول (مولف اصلي) : علی محمودی.  شماره پرسنلی:  50539287

نام و نام خانوادگي همکار ان مولف : عارفه لطفي يامچي.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

مشخصات مولف اول :  جنسيت :  زن  o   مرد o   سال تولد:  52 13   مدرک تحصيلي دربدو استخدام: ليسانس.  بالا ترين مدرک تحصيلي : فوق ليسانس.   رشته بالاترين مدرک تحصيلي : زمين شناسي.  سال اخذ بالاترين مدرک تحصيلي:  83 13   دانشگاه محل اخذ بالاترين مدرک تحصيلي : دانشگاه تربيت معلم تهران. سابقه خدمت در آموزش و پرورش: 17 سال سمت فعلي : دبير.    سابقه خدمت در سمت فعلي : 15 سال. عمدتا در چه دوره اي تدريس مي نماييد؟  متوسطه.    عمدتا در چه پايه اي تدريس مي نماييد؟  اول. 

عمدتا چه درسي را  تدريس مي نماييد؟ شيمي. 

    توصيف وضعيت موجود و تشخيص مسئله

اينجانب علي محمودي  مدت 6 سال است که با مدرک کارشناسي ارشد در کلاس های پايه ی اول دوره ی متوسطه به تدريس درس شيمی (1) شيمي برای زندگي در دبيرستان های پسرانه روستاهاي منطقه مرند مشغول هستم. امسال هم در دبيرستان رازي روستاي انامق تدريس مي نمايم. مقطع دبيرستان با ضميمه راهنمايي شامل يک کلاس، در هر پايه دوره ی متوسطه است. دبيرستان ما يک نوبته و هميشه شيفت صبح است. دبيرستان فاقد هر گونه امکانات آزمايشگاهی بوده و فقط داراي يک کامپيوتر جهت ثبت نمرات و انجام امورات دفتري است. کلاس شيمي با 22 نفر دانش آموز متشکل از بچه های دو روستای متفاوت محبوب آباد و انامق(بومي) است. آرايش کلاس و رفتار دانش آموزان نيز نشانگر حضور دو دسته ي کاملاً متفاوت با روابط عاطفي ضعيف در کلاس بود.

اوايل سال تحصيلی بود که هر جلسه به کلاس وارد می شدم، مي ديدم توسط نماينده ی کلاس اسامي يک سری از دانش آموزان بر روی تخته نوشته شده است. وقتی که رفتار آنها را زير نظر داشتم ديدم که آنها همان دانش آموزان قد بلند کلاس هستند که بعضي از آنها مي خواهند قدرت بدنی خود را به ساير بچه ها، نشان داده و قلدری کنند و گروه انتخابي خود را تکاوران جومونگ نامگذاری کرده بودند(پيوست الف-2). از طرفی يک روز بر حسب اتفاق، وقتي که به کلاس وارد شدم نوشته ا ی را بر روی تخته مشاهده نمودم، که نشان از تاثير جومونگ در بين بچه ها داشت(پيوست الف-3). اينجانب به اين فکر نکردم که از طرف چه کساني نوشته شده و چرا؟ ولی به اين فکر بودم که، چگونه مي توان الگوی بهتری از جومونگ به دانش آموزان خود معرفي نمود؟ همچنين هميشه مي ديدم دو نفر از رديف آخر کلاس موقعي که از نظر آنها من متوجه نبودم سر خود را پايين انداخته و مشغول يک کاری هستند. برای متوجه نمودن آنها به تدريس و اشتباه خود از برنامه ی انضباطي ده مرحله ای مانند استفاده از الگوسازی مثبت و سئوال نمودن(هوک، پيتر، و واس، اندی،2004) سعي نمودم آنها را به انتخاب رفتار مناسب هدايت نمايم ولي آنها باز هم به کار خود ادامه مي دادند تا اينکه مجبور شدم جهت بررسي موضوع به آنها در کلاس نزديک شوم. مشاهده کردم که روی صندلي خود عکسي را کشيده و کتابي غير از کتاب شيمي در دست دارند اولش ناراحت شدم ولي سريعاً خودم را کنترل نموده و بر نقاشي زيبايي که کشيده بودند آفرين گفته و گفتم به جای اين، تصوير يک گل را مي کشيديد. در جواب گفتند « برايمان فرقي نمي کند فقط منتظر بوديم يک نفر بياييد و به ما به خاطر نقاشي هايي زيبايي که مي کشيم آفرين بگويد ».

علاوه بر موارد مذکور هر جلسه که درس جلسه ی قبلي را سئوال مي کردم هيچکدام از بچه ها به غير از چند نفر اصلاً درس را آماده نمي کردند. بي حال و بدون انگيزه مي ديدم که در کلاس اينجانب حضور دارند. از طرفي مطالب شيمي سال اول معمولاً به نظر دانش آموزان حفظي است و در داخل متن کتاب اصلاً قسمتي با عنوان آزمايش کنيد مثل کتاب فيزيک نيامده است و موقعي که پرسيدم چرا درس را آماده نکرده ايد با اعتراض شديد بچه ها مخصوصاً گروه جومونگ روبرو شدم و اين طور به سئوال من پاسخ دادند « شما سئوال نمي گوييد معلمين ما در سال های گذشته تمامی سئوال ها را مي گفتند، روش تدريس شما خوب است ولی ما به سئوال گفتن عادت کرده ايم با توضيح دادن درس، خودت و ما را خسته نکن ». و بعنوان نمونه دفتر الف سال سوم دوره راهنمايي را برايم آورده بودند که پر از سئوال بود. وقتي از آنها پرسيدم چگونه تدريس کنم همگي گفتند «سئوالات هر پاراگراف را سطر به سطر در کلاس مطرح کرده و بعد از بين آنها مهم ها را نيز مشخص کنيد و ديگر توضيح دادن درس لازم نيست» و معلمي که سئوالات را مطرح مي کرد بهترين معلم از نظر آنها بود و چون اينجانب به جای طرح سئوال، متن کتاب را توضيح مي دادم دانش آموزان جهت نشان دادن مخالفت خود با روش تدريس اينجانب با ايجاد بي نظمي، نظم کلاس را بهم ريخته و کنترل کلاس برايم مشکل مي شد. تا اينکه تصميم گرفتم با نفوذ در قلب بچه ها ببينم آنها غير از مشکل طرح سئوال چه مشکل ديگري با اينجانب دارند که اينگونه نظم کلاس را بهم ريخته اند. بنابراين با توجه به اطلاعاتي که از طريق نظرخواهی از دانش آموزان، مشاهده ی رفتار آنها و مشاهدات كلاس درس اينجانب توسط مديريت و معاونت محترم دبيرستان جمع آوری کرده بودم به اين نتيجه رسيدم که علاوه بر الگوپذيری از جومونگ، مشکل کلاس را مي توان در چند مورد خلاصه نمود. مشکل اول مربوط به گروهي بود که قدرت نمايي مي کردند و دو نفري که در کلاس به نقاشي کشيدن مشغول مي شدند. دو نفر مذکور در علت مردودی خود معلمين سال گذشته[1] را مسئول مي دانستند که در حق آنها ظلم کرده و نمره ی قبولي 10 را به آنها نداده اند. از طريق مشاهدات کلاسي و نظر خواهي مشخص شده بود که اين افراد بر خلاف علايق و مهارت هايشان در کلاس شيمی حضور داشته و در بقيه دروس نيز ضعيف هستند. در هر دو مورد دانش آموزان مذکور از طريق قدرت نمايي، ايجاد درگيری و رسم نقاشي در کلاس مشکل بوجود آورده بودند. مشکل دوم عادت به طرح سئوال از سوی معلم بود که اين مشکل، مشکل کل کلاس به حساب مي آمد. مشکل سوم، طبق اظهارات خودشان وقت، قدرت و حوصله ی حفظ مطالب را نداشتند. مشکل چهارم، داشتن استرس موقع پرسش و پاسخ کلاسي بود.

بنابراين به اين فکر افتادم که چگونه مي توان با تغيير رفتارهای نامطلوب دانش آموزان روابط عاطفي بين دانش آموزان هم روستايي و غير هم روستايي را بهبود بخشيد؟ و چگونه مي توان با تامين بهداشت رواني دانش آموزان، کلاس را کنترل نموده و آموزش درس شيمی را نيز بهبود بخشيد؟

بدين جهت سعی نمودم با استفاده از کتاب راهنماي روش هاي نوين تدريس و ساير منابع، تشکيل کارپوشه، طراحي نرم افزار تحليل آزمون بر اساس طبقه بندي هدف هاي آموزشي بلوم، روش تدريس، کلاس داری و ارزشيابي خود را طوری تغيير دهم که ضمن افزايش عزت نفس دانش آموزان به احساسات، مشکلات پنهان دانش آموزان، مهارت ها و عادت آنها نيز توجه شود و روش هاي خود را طوری طراحي نمايم که در هر امری خود را مسئول بدانند. در ضمن با استفاده از راهبردهايي که در کتابهای روان شناسي تربيتي و يادگيری کديور، کتاب ضروری معلم و ساير منابع آمده است بتوانم بر مشکلات موجود غلبه نمايم. در نهايت طرح اينجانب با شرکت در جشنواره ی روش هاي تدريس متوسطه، مورخه 19/1/89 از سوی داوران جشنواره منطقه ی مرند مورد ارزيابي قرار گرفته و نکته نظرات بجا و ارزشمند داوران از همان روز سريعاً مورد توجه اينجانب قرار گرفت. و با رتبه ی اول به مرحله ی استاني راه يافتيم. و ضروری بود که رفتارهاي نامطلوب دانش آموزان تغيير يابند. زيرا اهداف آموزشي درس شيمي نيز حائز اهميت بوده و با تامين بهداشت رواني دانش آموزان بود كه مي توانستيم در جهت تحقق آن اهداف نيز تلاش نماييم. چرا که شيمی سال اول متوسطه مشتمل بر 4 بخش است که عبارتنداز: مايعی کمياب در عين فراوانی، در پی هوايي پاکيزه، مصرف دوباره تنها راه ادامه، طلای سياه اندوخته ای رو به پايان.

بنابراين جهت استفاده صحيح، حفظ منابع طبيعی و محيط زيست علاوه بر دانش و آگاهی، اشاعه فرهنگ اخلاق زيست محيطي و شيوه های زندگي سازگار با محيط زيست لازم و ضروی بوده و مناسب ترين نقطه شروع آموزش های لازم همان آموزش و پرورش از جمله كلاس درس شيمي است.  

گردآوري اطلاعات

شواهد 1 : به منظور گردآوری اطلاعات(شواهد 1) با ايجاد رابطه ی عاطفی سعی نمودم دانش آموزان حرف دلشان را با اينجانب در ميان گذاشته و به آنها بفهمانم که به خاطر نمره درس خواندن ارزشی ندارد سپس اقدام به گردآوری اطلاعات نموديم.

  1. نظر خواهی کتبی: بر روی تخته نوشتم بدون نام و نشان ، الف) هر آنچه دل تنگ تان می خواهد بنويسيد. ب) هر گونه نظر و پيشنهاد خود را بنويسيد. ج) دوست داريد گروه خود را با چه اسمي نامگذاری کنيد. د) علت مردودی دانش آموزان را بنويسيد.
  2. نظر خواهی شفاهی: از طريق بحث و همفکری با دانش آموزان، همكاران و مديريت محترم دبيرستان در مورد وضعيت نامطلوب کلاس.
  3. مشاهده: الف) مشاهده كلاس درس توسط مديريت و معاونت محترم دبيرستان

ب) مشاهده و بررسي طرز نشستن دانش آموزان دو روستای متفاوت يعني آرايش کلاس، نوع بی انضباطی و رفتار آنها در کلاس.

ج) مشاهده و بررسی رفتار و عکس العمل آنها موقع پرسش و پاسخ شفاهی.

د) مشاهده و بررسی رفتار دانش آموزان حين تدريس و بعد از آن.

  1. استفاده از نتايج آزمون آغازين سال اول دوره ی متوسطه(آزمون های هماهنگ کشوری پيشرفت تحصيلي): اين آزمون از سوی سازمان آموزش و پرورش شهر تهران در مورخه 9/8/88 برگزار شده بود(پيوست ج-2).
تجزيه و تحليل و تفسير داده ها

بر اساس شواهد 1 دانش آموزان، در نظر خواهي های خود همگي خواستار اين بودند که به جای توضيح درس سطر به سطر سئوال های متن کتاب را گفته و در آخر از بين آنها چند تا سئوال مهم را مشخص نمايم تا وضع کلاس بهبود يابد. زيرا طبق اظهار نظر خودشان وقت، قدرت و حوصله ی حفظ مطالب را نداشتند. از نظر اين دانش آموزان چنين معلمي، بهترين معلم به شمار مي رفت. زيرا اينجانب معمولاً درس را توضيح داده و به شکلي که مورد نظر دانش آموزان بود سئوال نمي گفتم. در دو تا از برگه های نظر خواهی نيز عنوان شده بود که ما اصلاً به دروسی مثل فيزيک و شيمی علاقه نداريم زيرا مي خواهيم بازيگر بشويم. با توجه به رابطه ی عاطفی که در کلاس برقرار شده بود وقتی از بچه ها سئوال نمودم که چه کسی به بازيگری علاقه دارد سريع دو نفر از بچه های روستای محبوب آباد دست خود را بلند کرده و خيلی خوشحال از من شرايط ادامه تحصيل در بازيگری را پرسيدند و من متوجه شدم اينها دقيقاً همان دانش آموزانی هستند که در کلاس موقع تدريس به نقاشی کشيدن مشغول مي شدند و سال گذشته مردود شده بودند. مشاهدات کلاسی نيز نشان داد که دسته ای به خاطر زور و بازوی زياد می خواهند در کلاس قدرت نمايي نموده و زور خود را به رخ ساير دانش آموزان و معلم خود کشيده و طرفدار دسته ی طرح سئوال های مهم متن کتاب بودند. از طرفي آرايش کلاس و رفتار دانش آموزان نشان مي داد که دو دسته ي کاملاً متفاوت در کلاس حضور دارند که خود بيانگر اتحاد هر دسته با خودشان و ناسازگاري آنها با دسته ي ديگر و متفاوت بودن خصوصيات شخصيتي و روستايي آنها بود(روستاي انامق و محبوب آباد). بررسی رفتار دانش آموزان موقع پرسش و پاسخ کلاسی نيز نشان داد که اکثر بچه ها موقعي که از آنها سئوال مي شود در 90 درصد موارد در پای تخته خواستار تکرار مجدد سئوال هستند و اين نشان مي داد که آنها به هر دليلي در فهم سئوال مشکل دارند. همچنين مشاهدات کلاسی و بررسی برگه ها نشان داد که بچه ها اکثراً موقعي که قرار بود پرسش و پاسخ کلاسی صورت گيرد استرس دارند. بنابراين براي تفسير داده ها از الگوي روش شش پرسش(آهنچيان و همكاران,1383,ص 261) استفاده نموده و در پاسخ به پرسش هاي الگوي مورد استفاده مشكل كلاس در موارد ذيل جهت دادن راه حل پيشنهادي و نتيجه گيري خلاصه شده است.

  1. قدرت نمايي گروهي از دانش آموزان به خاطر دارا بودن زور و بازوی زياد نسبت به ساير گروه ها. يعنی عدم وجود روابط اجتماعی و عاطفی مناسب بين بچه های هم روستايي و يا غير هم روستايي.
  2. در نامگذاری گروه ها دانش آموزان از اسم هايي مانند دامول، جومونگ، جانواريو و غيره استفاده کرده بودند(الگو پذيري نادرست).
  3. عدم وجود انگيزه جهت يادگيري به دليل علاقه به بازيگری، نقاشي و تضاد مطالب درسی با علايق و مهارت های آنها.
  4. عادت به طرح سئوالات متن کتاب از سوی معلم و مقاومت در برابر بحث و توضيح مطالب درسي.
  5. عدم درک پرسش هايي که پای تخته سئوال می شد. و مقصر دانستن معلمين در مردودی آنها.
  6. داشتن استرس موقع پرسش شفاهي(لرزش دست و پای دانش آموزان پای تخته کاملاً قابل مشاهده بود).
  7. طبق اظهارات خودشان وقت، قدرت و حوصله ی حفظ مطالب را نداشتند(عدم آشنايی با مهارت های مطالعه).
  8. بر اساس مشاهدات کلاسي و نتايج آزمون آغازين هماهنگ كشوري دانش آموزان با تراز علمی پايين به مقطع بالاتر راه يافته بودند

انتخاب راه جديد موقتي

قبل از انتخاب هر نوع راه حلي ابتدا اقدام به مطالعه ی انواع منابع و کتب موجود اعم از روانشانسي و روش تدريس نمودم. البته با توجه به فرصت اندک اينجانب چون امکان مطالعه ی همه مقالات و کتب قسمت منابع گزارش برايم وجود نداشت رفتارهای نامطلوب کلاس خود را با سرکار خانم لطفي(دبير ورزش) نيز در ميان گذاشته و در اين مورد از همکاری های ايشان بسيار بهره جستم. ايشان با مطالعه ی منابع مذکور بطور خلاصه، راهبردها را در اختيار بنده گذاشتند. در اين فاصله خود نيز ضمن مطالعه منابع بيشتر دنبال طراحي نرم افزار تحليل آزمون بر اساس طبقه بندي هدف هاي آموزشي بلوم(سيف، 1386، ص 128) بودم. تا اينكه بعد از طراحي نرم افزار در قسمت حوزه عاطفي و رواني – حركتي نرم افزار نقطه ي مقابل رفتارهاي نامطلوب را مورد هدف قرار دادم. مهمترين نگرش هايي(موسوي، 1383، ص34) كه در اين حوزه ها مورد توجه قرار گرفته و به دانش آموزان نيز توضيح داده شد به شرح زير است: ايمان به خدا، هويت ملي و عدم وابستگي، همياري، حفاظت از منابع طبيعي، احترام گذاشتن به ديگران، مهارت هاي اجتماعي و ... . پس از آن با توجه به تجزيه و تحليل داده ها و استفاده از نظرات و مشاركت همکاران، راهبردهاي برانگيختن انگيزش و ساير راهبردها راه جديد خود را انتخاب نمودم که در اين قسمت به صورت ذيل تشريح شده است. البته اهداف هر مرحله نيز جهت رفع مشکل مربوطه و بهبود وضعيت موجود، در کنار همان مرحله يا در (پيوست ج- 3) آمده است تا هميشه آنها را مد نظر داشته و در جهت رسيدن به آن اهداف تلاش نمايم.

شناسايي، توجه و استفاده از مهارت ها و علايق فردی دانش آموزان(راهبرد کمکي جهت تغيير رفتارهای نامطلوب) :

رفتار تابع تماميت فرد است(شاملو، 1385، ص 27). بنابراين به منظور موفقيت در اجرای طرح، توجه به رفتار، علايق و عواطف دانش آموزان، ايجاد روابط اجتماعي مطلوب، روحيه همياری و استفاده از مهارت ها ی آنها در اجرای روش های نوين تدريسفرمي را جهت شناسايي بهتر دانش آموزان تهيه نمودم. تا امکان رسيدن به اهداف مورد نظر برايم فراهم و تنها يك بعد انسان در نظر گرفته نشود.. بعنوان مثال يک جلسه قبل از تدريس آلودگي گرمايي آب های طبيعي مانند رودخانه ها(ص 25 کتاب درسي) فرم را مطالعه نمودم تا ببينم از کدام مهارت بچه ها و چگونه مي توان استفاده نمود. در مورد مذکور ديدم که با توجه به فرم، چند نفر از دانش آموزان در آواز خواندن مهارت دارند. بنابراين قبلاً از بچه ها مي خواستم سرود يا شعری را در ارتباط با رودخانه آماده نمايند. سپس قبل از تدريس همان دانش آموزان آن سرود را با آواز مي خواندند. به اين طريق سعي مي نمودم با استفاده از روش های نوين تدريس (آقازاده،1388) متناسب با موضوع جلسه و توانمندی خود، بچه ها در ذهن خود رودخانه را تجسم نموده و پديده آلودگي گرمايي را شبيه سازی نمايند. و يا از افراد علاقه مند به نقاشي و بازيگری می خواستم پديده های زيست محيطي را شبيه سازی نموده و به شکل نمايش در کلاس اجرا نمايند.

گروه بندی : بچه هاي دو روستای متفاوت در کلاس حضور داشتند و تعداد کل کلاس 22 نفر بود. بنابراين جهت ايجاد روابط عاطفي مطلوب و موفقيت در اجرای روش يادگيری از طريق همياری اقدام به تشکيل گروه های ناهمگن(همان منبع، ص 71) گرديد. در نهايت به 2 گروه 5 نفری و 3 گروه 4 نفری گروه بندی شدند.

انتخاب چهار نفر بعنوان امين های کلاس(تعيين کننده های محيطي، کديور، 1386، ص 231) :
هميشه اين سئوال دردناک در ذهنم خطور مي کرد که چرا دانش آموزان ما با داشتن بهترين الگوها در فرهنگ بومي خود، جومونگ و ساير افراد بيگانه را الگوی خود قرار مي دهند. بنابراين با اين پيش فرض ذهني در مورد چرايي الگوپذيری زياد حساسيت نشان نداده و در اين مورد تصميم گرفتم به طور غير مستقيم عمل نمايم. بدين صورت که از دانش آموزان خواستم خود، الگوسازي نموده و از بين همکلاسي هايشان با رای گيری چهار نفر را بعنوان امين های کلاس انتخاب کنند بطوريکه دارای چنين خصوصياتی باشند: الف) سخت کوش و پرتلاش بوده و اصلاً دست به تقلب در امتحان نمی زنند. ب) بسيار صادق و درست کردارند. ج) در امر داوری بين دو نفر شجاع، عادل و دارای قدرت تصميم گيری سريع و صحيح هستند. د) تشنه يادگيری اند. با هدف، الگو سازی مثبت و تشويق دانش آموزان برای رسيدن به رجحان های برتری(پينتريچ، و شانک،1386) و معيارهای انتخابي خود. همچنين از اين گروه در تکميل کارپوشه ی کلاسي و ساير موارد استفاده مي شد و بدين ترتيب از طريق همياری آنها انرژی زياد مورد نياز برای اجرای روش های نوين تدريس برايم فراهم مي شد

انتخاب گروهی با نام گروه انرژی مثبت يا گروه امداد(راهبردی جهت افزايش مهارت هاي اجتماعي و انگيزش در بين دانش آموزان) :  چنين راهبردي به دنبال علت يابي نمرات پي در پي يك چند تن از دانش آموزان توسط مديريت محترم در جلسه ي شوراي دبيران در ذهنم نقش بست. بنابراين با شرح اين استدلال به بچه ها که چگونه تماشاگران و کادر فني تيم در ورزش مانند کشتي يا فوتبال باعث تقويت روحی ورزشکاران می شوند و در هر شرايطي(شکست يا پيروزی) با استفاده از تکنيک های مناسب آنها را تا وارد شدن به مسابقات جهانی مورد حمايت خود قرار می دهند. چنين گروهی نيز در کلاس تشکيل و کار خود را شروع کند. اعضای اين گروه مراقب بودند با راهنمايي هاي غير مستقيم خود در مرحله ی پرسش شفاهي پای تخته کسي نمره ی کمتر نگيرد. زيرا شكست هميشه نامطلوب است و عدم موفقيت پي در پي معمولاً منجر به رفتار غيرعادي خواهد شد(شاملو،1385،ص 177). و در هر شرايطي گروه مذکور موظف بودند دانش آموزاني را که در طول جريان تدريس نمي توانستند به سئوالات پاسخ دهند آنها را راهنمايي و تا يادگيری مطلب وی را همراهي نمايند(پيوست الف-6 ). شرط اول عضويت در اين گروه نيز حذف خصوصياتي مانند حسادت بود. ثانياً بالا بردن سطح پيشرفت تحصيلي خويش و همكلاسي هاي خود بود. وجود چنين گروهي جهت عملياتي نمودن الگوي تدريس توسط كل كلاس درس نيز ضروري بود. زيرا در اين الگو فقط موضوع تعليم دادن مطرح نيست. در كنار آن افزايش ظرفيت مهارت هاي اجتماعي خود نيز مطرح است(وفايي و مرعشي،1384،ص220).

انتخاب گروه مدافعان حفظ محيط زيست و منابع طبيعی(راهبرد ی جهت تغيير رفتارهای نامطلوب و ساير اهداف) :

به بچه ها اجازه داده شد خودشان برای پذيرفتن چنين مسئوليتی داوطلب شوند. که برای اين مسئوليت بچه های زورگو که گروه خود را تکاوران جومونگ نامگذاری کرده بودند داوطلب شدند(پيوست الف-7). بنابراين نام آنها را به مدافعان و تکاوران حفظ محيط زيست و منابع طبيعی تغيير داده و از دانش آموزان علاقه مند به بازيگری خواستيم از اين دانش آموزان با همين نام و نقش در نمايش های کلاسی خود استفاده نمايند. زيرا اصول بهداشت رواني مبتني بر تقويت افراد است، نه تخريب شخصيت آنها(شاملو،1385،ص 24).

انتخاب نحوه ی بارم بندی، اعلام آن به کلاس و تشريح نحوه ی طراحی سئوال :

سئوال دردناک ديگری که عذابم مي داد اين بود که چرا دانش آموزان در مردودی خود آقای الف و ساير معلمين را مقصر مي دانند که نمره قبولي 10 را به آنها نداده اند. بنابراين به اين فکر افتادم که قبل از تعيين هر نوع تکليف و ارزشيابي، نحوه بارم بندی ارزشيابي هاي آغازين و پاياني را طوری بر اساس طبقه بندي هدف هاي آموزشي بلوم (سيف، 1386) طراحی نمايم که در صورت شکست يا پيروزی خود را مسئول بدانندهمانطوريکه از جدول های پيوست مذکور پيداست 70 درصد نمره بستگي به عملکرد خود دانش آموز دارد. سپس ضمن توضيح طبقه بندي هدف هاي آموزشي بلوم راه کسب نمره به دانش آموزان ياد داده شد. همچنين نحوه ی طراحی سئوال همراه با ريز بارم از قسمت تدريس شده بعنوان يک نمونه جهت آشنايي توضيح داده شد.

ارزشيابي آغازين :

الف) پرسش کتبی(حداکثر 10 نمره) : ابتدای هر جلسه بطور جداگانه 10 سئوال تشريحي گروه ها تحويل گرفته مي شد، سئوالاتي که، خود آنها را طرح کرده بودند. سپس سئوالات بطور تصادفی بين گروه ها پخش می شد تا بچه ها به آنها در زمان معين پاسخ دهند. در مرحله ی بعدی پاسخ ها به گروه طراح سئوال تحويل داده مي شد تا گروه ها پاسخ های يکديگر را اصلاح نمايند. موقع پاسخگويی نيز اجازه داده شده بود هر طور که راحت هستند نشسته و به سئوالات پاسخ دهند. هدف: الف) حذف عوامل استرس زا و هر گونه اضطراب. ب) افزايش اعتماد به نفس بچه ها و نشان دادن اينکه ديد اينجانب نسبت به دانش آموزان خود مثبت است و به چشم يک دزد به آنها نگاه نمي شود.

ب) پرسش شفاهي(حداکثر 6 نمره) : بعد از پرسش کتبی، 4 يا 5 نفر را بطور تصادفی و يا از آنهايي که سئوال نپرسيده بودم را مشخص نموده و در حاليکه ورقه های اصلاح شده ی خود را در دست داشتند در پای تخته حاضر مي شدند و از هر کدام به ترتيب با در نظر گرفتن هدف های آموزشي بلوم 6 سئوال و يا بيشتر از آن می پرسيدم و سئوالات توسط نفر بعدی که نوبت آن نبود پای تخته نوشته شده و در معرض ديد همگان قرار می گرفتو بعد از اصلاح غلط هايي املايی، بچه ها پاسخ می دادند. سپس بعد از اتمام اين مرحله و بررسي تکاليف و طرح هاي ابتکاری دانش آموزان جمع نمرات بعنوان نمره ی ارزشيابی مستمر در دفتر نمره ثبت مي شد.

نکته : از 4 يا 5 نفری که از آنها پای تخته سئوال کرده بودم به ازای انجام هر گونه تکليف و فعاليت مانند پيوستن و فعال شدن در گروه امدادگر، حداکثر 4 نمره می گرفتند(به ازای هر مورد يک نمره). و ساير بچه ها نيز در صورت شرکت در فعاليت های کلاسی و انجام تکاليف مورد تشويق قرار می گرفتند. چون دانش آموز به ازای هر عملی که انجام می دهد انتظار پاداش دارد.

 انتخاب روش تدريس : از بين الگو و روش های نوين تدريس الگوي تدريس توسط كل كلاس درس(وفايي و مرعشي،1384)، روش تدريس رويدادی، همياری، يادگيري در حد تسلط و ساخت گرايي(آقازاده, 1388) انتخاب شدند. و مهم تر از همه در هر روش تدريسي سعي مي شد نحوه ي اجرای روش تدريس در هر شرايطي در صورت امکان مطابق با راه و رسم دانشمندان[2] پيش برود. جهت اطلاع بيشتر از روش تدريس، نمونه ای از طرح درس همراه با اسلايدهای مربوطه در سي دی پيوست گزارش اقدام پژوهي موجود مي باشد. علاوه بر ارايه مطالب درسي با نرم افزار PowerPoint از فيلم و نرم افزار های آموزشي شيمی از جمله نافع و برگزيدگان نيز موقع تدريس استفاده مي شد. همچنين لازم به توضيح است که، هر چند در متن کتاب آزمايش کنيد و فعاليت نيامده است ولی سعی نموديم تا حد امکان در دبيرستان روستايي که فاقد هر گونه امکانات آزمايشگاهی بوده، يک سری آزمايش های ساده بر اساس روش تدريس ساخت گرايي(همان منبع، ص 400) طراحی، منتهی با جذابيت بيشتر با همكاري دانش آموزان در کلاس انجام دهيم. آزمايش هاي مذكور علاوه بر اينكه راهبرد كمكي جهت تغيير رفتارهاي نامطلوب بودند. آموزش درس شيمي را نيز بهبود بخشيده و در نتيجه باعث تحقق اهداف آموزشي آن مي شدند. بنابراين جهت آگاهی بيشتر از نحوه ی طراحی و اجرای آزمايش ها با رويکردی ساخت گرا همراه با تصوير به چند مورد در پيوست(الف– 10 الي 12) اشاره شده است. در پيوست الف نحوه اجرای طرح و توصيف وضعيت از نگاه تصوير آمده است. و در پيوست(ج– 8) يک مورد از نحوه ی طراحی ماجرای علمي(روش تدريس رويدادي) برای قسمت تدريس شده و اجرای آن به صورت يک نمايش مطابق با راه و رسم دانشمندان آمده است.

اهداف: الف) متوجه نمودن دانش آموزان داراي رفتارهاي نامطلوب به اين نکته که عصر حاضر عصر زورگويي با زور و بازو نيست، بلکه مجهز شدن به سلاح علم لازم و ضروری است. با اجرای آزمايش هايی مانند کشش سطحی آب، فشار، تاثير دما بر حجم گازها در فشار ثابت(به ترتيب مربوط به صفحات 12، 53، 58 کتاب درسی). ب) به طور غير مستقيم هدايت نمودن دانش آموزان مورد هدف به سوی انتخاب رفتار مطلوب، به جای تمرکز روی اشتباه آنها. ج) جذاب نمودن تدريس و علاقه مند نمودن آنها به روش های نوين تدريس به جای روش های سنتی. د) تحقق اهداف کتاب درسی.

ارزشيابي پاياني :

الف) پرسش کتبی، حداکثر 20 نمره، مطابق با بارم بندی کتاب درسي بر اساس تقسيم نمره بين سطوح مختلف حيطه ی شناختي بلوم :

در اين مرحله معمولاً 8  الي 12 سئوال طرح مي شد تا بچه ها به آنها پاسخ دهند. طوری که هر سئوال يکي از هدف های آموزشي بلوم را مورد سنجش قرار دهد. سپس توسط خود دانش آموزان ورقه ها با توجه به پاسخنامه سريع اصلاح مي شدند.

ب) پرسش شفاهي : بعد از امتحان کتبي مذکور ورقه های دانش آموزان جمع آوری مي شد. سپس از بين آنها با توجه به صلاحديد به طور انتخابي يا تصادفی از چند نفر مي خواستم که پای تخته حاضر شوند. و از آنها از همان سئوالات کتبي بطور شفاهي چند سئوال می پرسيدم.

هدف : الف) اعمال هر گونه کنترل غير مستقيم بيشتر بر آزمون پرسش کتبي، اعم از به حداقل رساندن تقلب و غيره. ب) دانش آموزان پای تخته توسط گروه انرژي مثبت راهنمايي شوند تا در صورت موفقيت در پاسخ گويي به سئوال مربوطه و موافقت همکلاسي های خود نمره ی آنها افزايش يابد(چون امکان پرسش شفاهي از همه دانش آموزان برايم فراهم نبود موافقت همکلاسي های آنها جهت تبعيض قايل نشدن ضروری بود). ج) فعال نگه داشتن گروه انرژی مثبت در کلاس.

وارد نمودن نتايج آزمون ارزشيابي پايانی به نرم افزار تحليل آزمون[3]، در جدولي بنام جدول عملکرد هر دانش آموز در هر يک از فرايندهای يادگيری(سيف، 1386 و معاونت آموزشي وزارت آموزش و پرورش،1373) : در اين مرحله از گروه امين های کلاس و ساير گروه ها مي خواستم که در جدول مذکور داده ها را وارد نمايند. که به منظور تحليل آزمون در نرم افزار Excel طراحي شده بود (پيوست ب-2). البته اينجانب در فاصله ی وارد نمودن داده ها به نرم افزار فرصت را غنيمت شمرده و با گروهي که خود آزمايش ها را انجام نداده بودند تکرار مي کرديم.

هدف : الف) آشنايي دانش آموزان با فناوری های نوين.   ب) تحليل آزمون.

تجزيه و تحليل آزمون ارزشيابي پاياني، محاسبه ضريب دشواری و ضريب تميز بين حد تسلط و غير حد تسلط، حد تسلط پيشنهادی 90 از 100(سيف، 1386) :

علاوه بر تحليل آزمون جهت ايجاد انگيزش و آگاهی از لزوم استفاده از فناوری ها و روش های نوين تدريس جدول مذکور توسط اينجانب در جريان اقدام پژوهي مذکور در محيط Excel برنامه نويسي شده بود. تا توسط خود دانش آموزان تنها با کليک يک کليد، برنامه اجرا شده و محاسبات بصورت خودکار انجام پذيرد. و بدين طريق بعد از ارزشيابي پاياني، آزمون با برنامه ی مذکور مورد تجزيه و تحليل قرار مي گرفت. به عبارت ديگر با اجرای برنامه مذکور هم معلم و هم دانش آموزان نمره اي دريافت مي نمودند. تا اولاً با محاسبه ضريب دشواری و تميز، سئوالاتي که نياز به بازبيني داشتند مورد بررسي قرار گيرند. ثانياً با مشخص شدن سطح پيشرفت هر دانش آموز و کل کلاس در هر يک از هدف های آموزشي بلوم نقاط قوت و ضعف شاگردان شناسايي و در جهت تقويت، هدايت يادگيری آنان و اصلاح نارسايي های احتمالي روش تدريس اقدامات لازم صورت گيرد. در پيوست ب -3 يک نمونه از خروجي نرم افزار بعد از کليک دانش آموزان آمده است. برنامه ی مذکور در صورت رسيدن به حد تسلط 90 از 100 پيام «درود بر شما و پاينده باد ايران» را مي داد و در صورت نرسيدن به حد تسلط پيام زير اعلام مي شد.«به کوشش بيشتری نياز داريد». در نهايت جدول مذکور چاپ و در کارپوشه ی درس شيمي جهت تهيه نمودار پيشرفت تحصيلي با نرم افزار قرار داده مي شد. در نرم افزار مذكور براي پاسخ هاي درست آزمون ارزشيابي پاياني و عملكردهاي موافق قسمت حوزه ي عاطفي و رواني – حركتي در طول جريان آموزشي در هر جلسه نمره يك و براي پاسخ هاي غلط يا بدون پاسخ و عملكردهاي مخالف حوزه عاطفي(رفتارهاي نامطلوب) نمره صفر منظور مي شد. و نهايتاً درصد عملكرد هر دانش آموز و معلم با درجات توصيفي عالي، خوب، رضايت بخش، ضعيف و خيلي ضعيف با نرم افزار اعلام مي شد. بدين ترتيب امكان نظارت بر كل جريان آموزشي مخصوصاً الگوي تدريس توسط كل كلاس درس فراهم مي شد.

تهيه ی نمودار های ميزان رشد يا پيشرفت تحصيلي هريک از دانش آموزان و کلاس :

پايان هر ماه توسط نرم افزار بر اساس جدول فراوانی عملکرد دانش آموزان در هر يک از هدف های آموزشي بلوم(پيوست ب-4) نمودار رشد هر ماه رسم و نمودار رشد ماه قبلی و جاری به اطلاع مدير و اولياء دانش آموزان مي رسيد(پيوست ب- 7، نمودار های 1 الي 8).

شيوه ي ارائه ی پاداش : اسلاوين(1987)معتقد است که به دانش آموزان بر اساس فعاليت فردي و گروهي پاداش داده شود(کديور،1385، ص243). بنابراين در پايان هر ماه با توجه به نمودارهای رشد 4 و 5 (پيوست ب-7) که توسط نرم افزار مذکور تهيه مي شد به گروهي که دارای بالاترين درصد عملکرد نسبت به ساير گروه ها بود جايزه تعلق مي گرفت و بر اساس فعاليت فردي تا رتبه سوم. و جايزه در هر جلسه به ندرت، يک خودکار يا دفتر و در اکثر موارد حذف نمرات کمتر از ميانگين آن افراد و اعضای گروه بود. و در پايان توسط يکي از دانش آموزان دعای زير خوانده شده و بچه ها آمين مي گفتند.«خدايا پاداش هاي بيروني مخصوصاً نمره چندان برای ما اهميتي ندارند، پس به ما عنايت کن تا مهارت هاي دانش شيمي خود را افزايش داده و از آن در جهت صلح آميز و خدمت به بشريت استفاده نماييم». سپس نمودار های فوق چاپ و به اطلاع والدين آنها مي رسيد.

هدف: الف) نزديك تر نمودن رابطه پاداش از لحاظ زمان با رفتار(شاملو، 1385، ص107). ب) افزايش انگيزش دروني. ج) توجه به شايستگيها و مهارت هاي دانش آموزان به جای نمره دادن(کديور،1385، ص207).

برقراری رابطه ی دوستانه و افزايش اعتماد به نفس بچه ها با پيروی از «اصل استفاده از جملات مثبت»

از هر موقعی که پيش می آمد اعتماد کليه دانش آموزان را به خود جلب کرده و رابطه دوستانه(هوک، پيتر، و واس، اندی،2004، ص 65) با آنها برقرار می نمودم و طوری با آنها برخورد می کردم که خود احساس کنند واقعاً آنها را دوست دارم. مثلاً در جلسه روز امتحان و يا پای تخته هر جا قسمت اول پاسخ سئوالی که از آنها می پرسيدم يادشان می رفت خود کمک می نمودم و يا در هر زمينه ديگری که انتظار کمک داشتند کمک می کردم. و هميشه می گفتم که نمره قبولی را خواهيد گرفت نگران نمره نباشيد فقط ياد بگيريد و مطمئن باشيد که خواستن توانستن است و ذهن مثبت خود را با تکرار جملاتي مانند من به خدا توکل مي کنم، من سالم و خوشحالم و ... تقويت کنيد.

آموزش مهارت های مطالعه و راهبردهای يادگيری :
در طول جريان تدريس سعی مي کرديم يک راهبرد مناسب جهت آماده شدن به پرسش و پاسخ جلسه ي آينده نيز ارائه دهيم، مانند هدايت کردن فراگيران در توليد تصاوير بصری هنگام مطالعه(کديور، 1386، ص 204). بدين صورت که از بچه ها می خواستم به دقت ماجرای علمی که از طريق فيلم، اسلايد و يا به صورت اجرای نمايش کلاسي نشان داده شده بود را خوب به خاطر بسپارند. بعد متن کتاب را روخواني نموده و سئوال طرح کنند. سپس به جای حفظ پاسخ آن سعی کنند با مراجعه به فيلمي که از نحوه ی اجرای ماجرای علمی بصورت نمايش کلاسي موقع تدريس در ذهن خود دارند پاسخ آن را بيابند. بدين ترتيب به آنها القاء مي کردم که به مرور زمان در خواهند يافت که نيازی به حفظ انبوه مطالب نيست. اگر به راه و رسم دانشمندان عمل نمايند.

هدف: الف) رفع اين مشکل که بچه ها قدرت، وقت و حوصله ی حفظ مطالب را نداشتند. ب) تقويت يادگيری مستقل.

آموزش غير مستقيم مهارت های روابط اجتماعي،  با عنوان دمي با نسيم نفس بزرگان

در پايان تدريس چند دقيقه اي به دانش آموزان فرصت داده مي شد تا از سخنان دانشمندان و ساير بزرگان، داوطلبانه جمله ای را در کلاس بيان کنند. اينجانب خود نيز سعي مي کردم جملاتي در ارتباط با، تاثير همنشين(حائري شيرازي،1373،ص28)، روابط اجتماعي، اخلاقي و روانشناسي بيشتر بيان کنم. مانند يک بيت شعر زير:  تا تواني مي گريز از يار بد    يار بد، بدتر بود از مار بد(پيوست ج-5). عنوان اين قسمت از برنامه ای کلاسي نيز دمي با نسيم نفس بزرگان نامگذاری شده بود.

پنجره ی آزاد کلاس

مهمترين شرط آموزگار خوب از لحاظ بهداشت رواني اين است كه با كمال صميميت به عمق مشكلات كودكان پي ببرد(شاملو، 1385،ص179). و اين فضاي صميمي بعد از ارائه ی پاداش و دمي با نسيم نفس بزرگان خود به خود در کلاس برقرار مي شد. بدين علت از فرصت استفاده نموده در پايان هر ماه بر روی تخته جمله ی زير را مي نوشتم. «هر آنچه دل تنگ تان مي خواهد، بگوييد و بنويسيد.» که در جريان اين طرح بچه ها خيلي راحت حرف دلشان را خالي مي کردند(پيوست ج-6). و به لطف خدا باعث شد با اقدام به موقع از فرار مجدد يکي از دانش آموزان از خانه جلوگيری بعمل آيد.

آموزش روش تحقيق: در اين مرحله به دانش آموزان روش تحقيق(دلاور،1388)، راه های اطلاع رسانی و گزارش نويسي يک مقاله تحقيقی آموزش داده مي شد.

تعيين تکليف و ارائه ی تکاليف واقع گرا(آقازاده،1388، ص 223) :  با توجه به مهارت ها و علايق دانش آموزان از يک طرف و از طرف ديگر با توجه به اينکه دانش آموزان کلاس اينجانب روستايي و در يک منطقه ی کوهستاني زندگي مي کردند تکاليفي واقع گرا ارائه مي شد. مانند نمونه تکليف زير:

از آنها خواستم نقش انسان در حفظ محيط زيست و منابع طبيعي از جمله آب را با نوشتن يک داستان واقعي، علمي و تخيلي توصيف کرده و گزارش کار خود را در قالب يک نقاشي يا پوستر به اطلاع ساير دانش آموزان برسانند. و از دانش آموزان علاقمند به بازيگری مي خواستم موضوع فوق را به صورت نمايشي با حضور 6 تا 8 نفر آماده نموده و در حياط مدرسه اجرا کنند. ساير تکاليف در اين زمينه همراه با تکاليفي که قرار بود داوطلبانه بعد از هر جلسه ی تدريس يکي را به دلخواه انجام دهند، در پيوست ج – 7 آمده است. در قسمت ذيل تکاليف داوطلبانه بدون شرح آمده اند.

 wفکر کردن درباره ترانه، تصاوير، شعار  و عنوان مناسب برای هر جلسه از تدريس، هر صفحه و پاراگراف. اين تکليف بعنوان راهبردی برای اعتلای خود- گردانی در يادگيری(کديور، 1386، ص 229) و تقويت يادگيری مستقل به عهده دانش آموزان گذاشته شد.

w طراحی يک ماجرای علمي برای قسمت تدريس شده و اجرای آن به صورت يک  نمايش  مطابق با راه و رسم دانشمندان، توسط دانش آموزان علاقه مند به بازيگری.

·   ارائه گزارش هاي علمی، آزمايشگاهي، تحقيق و تشکيل مناظره های شفاهي و کتبي.

w ارائه هر گونه طرح ابتکاری(راهبردی جهت ارزش قائل شدن به خلاقيت  و عواطف دانش آموزان).

w طراحی 10 سئوال تشريحی : دانش آموزان موظف شدند برای هر جلسه ی بعدی از قسمت تدريس شده به ترتيب شماره ی صفحه و پارگراف 10 سئوال مهم تشريحي شامل دو قسمت نيم نمره ای و از هر صفحه حداکثر 2 سئوال همراه با پاسخ طرح نمايند.

استفاده از کارنما يا کارپوشه(آقازاده،1388و سيف، 1386) : در هر جلسه سعي مي شد با روشي که شرح آن گذشت به حد تسلط 90 از 100 رسيده و در پايان هر ماه با حذف نمرات کمتر از ميانگين، مجموعه ای از بهترين نمودارهای رشد، پيشرفت تحصيلي و عملکردهای هر دانش آموز در کارنمای درس شيمي جمع آوری شود.

اجراي طرح جديد و نظارت بر آن :
پس از انتخاب راه جديد موقتی، آموزش روش تحقيق و انجام گروه بندي هاي هدف دار، نحوه ي اجرای طرح طبق آنچه شرح آن در بالا گذشت به بچه ها توضيح داده شد. تا هر يک از گروه ها ضمن آگاهی از نحوه ی اجرای طرح و ارزشيابي ها، در هر جلسه تکليف و مسئوليت خود را فهميده و تا آخر سال تحصيلی ادامه دهند. سپس مطابق با طرح جديد موقتی ضمن پيروی از اصول اساسي بهداشت رواني(شاملو،1385،ص22)، اصل استفاده از جملات مثبت و افزايش عزت نفس دانش آموزان، در هر جلسه روند زير در حالت کلي به اجرا گذاشته شد. حضور و غياب و برقراری رابطه ی دوستانه ← آماده سازی و ايجاد انگيزه ← بررسي تکاليف، نصب آثار برتر در کلاس يا تابلوی سالن مدرسه ← ارائه گزارش علمي و تحقيق توسط دانش آموزان و تشکيل مناظره های شفاهي ← يادآوری  درس قبلی ← ارزشيابي آغازين ← رفع اشکال← بيان هدف کلي و هدف های رفتاری درس جديد ← ارايه ی درس، فعال نگه داشتن گروه ها در طول جريان تدريس و يادآوری نکات اخلاقي، تربيتي و اجتماعي مرتبط با درس و زندگي روزمره ← انجام آزمايش← جمع بندی و نتيجه گيری ← ارزشيابي پاياني و تحليل آزمون ← رسم نمودار پيشرفت تحصيلي کلاس و هريک از دانش آموزان ← دادن پاداش و خواندن دعا ← تعيين تکليف واقع گرا مانند طراحی ماجرای علمی، نمايش و غيره ← ارائه تکاليف داوطلبانه ← معرفي منابعي برای مطالعه ی بيشتر ← آموزش مهارت های مطالعه ← دمي با نسيم نفس بزرگان ← پنجره ی آزاد کلاس ← اعلام برنامه و عنوان درس جلسه ی بعدی← بيان اظهار نظر مثبت از عملکرد دانش آموزان در جلسه ی همان روز.
گردآوري اطلاعات (شواهد 2)

از تغييري که در نحوه ی گروه بندی و فعال سازی آنها، روش کلاس داری، ارزشيابي و تدريس خود داده بودم خوشحال و با رضايت کامل از کلاس بيرون مي آمدم. همين احساس در ظاهر دانش آموزان نيز کاملاً قابل مشاهده بود. با ايجاد پنجره ی آزاد کلاسي نيز بچه ها خيلي راحت با بيان حرف دلشان اگر هم کاری در مورد بعضي از مشکلات گريبانگر آنها از دستم بر نمي آمد خودشان اظهار مي کردند که از اينکه حرف دلشان را به يک نفر گفته يا نوشته اند احساس آرامش مي کنند. علاوه بر آن از افزايش اعضای گروه انرژی مثبت و تغيير نام آن به گروه نجات، تلاش گران، امدادگران توسط بچه ها بعد از بهره مندی، از مزايای چنين گروهی در کلاس، موفقيت طرح از اولين لحظات مشخص بود. همچنين با اجرای تجزيه و تحليل ارزشيابي پاياني و رسم نمودارهای پيشرفت تحصيلي، رشد در محيطExcel  تنها با کليک يک کليد توسط دانش آموزان از اينکه مي ديدند کامپيوتر علاوه بر ارزشيابي دانش آموزان، معلم را نيز مورد ارزيابي قرار داده و نمره ای به او می دهد و نقاط قوت و ضعف آنها را مشخص مي نمايد جوی وصف ناپذير جهت تغيير رفتارهاي نامطلوب و ياد گرفتن در کلاس ايجاد شده بود. از طرف ديگر يادم مي آيد زمانيکه چندين سال قبل فرم تجزيه و تحليل سئوالات امتحاني که از طرف اداره برای مدارس ارسال شده بود. چنان همکاران و اينجانب را خسته مي نمود که از تکميل آن صرف نظر کرده و يا بدون انگيزه پر مي کرديم. شايد به همين دلايل نيز فرم مذکور سال های بعد کنار گذاشته شد. از آن زمان تاکنون امکان طراحي نرم افزار تحليل آزمون به ذهنم خطور نکرده و توان آنرا هم نداشتم. ولي اقدام پژوهي مذکور چنين امکاني را برايم فراهم آورد. البته تا جايي که اينجانب اطلاع دارد چنين نرم افزاری در سطح کشور نيز طراحی نشده است. نکته ی جالب اينکه اين نرم افزار قادر است جدول فراواني و نمودارهای درصد عملکرد هر يک از دانش آموزان و تفاوت های فردی هر يک در هر يک از هدف های آموزشي بلوم را در طول يک دوره تهيه و رسم نمايد(پيوست ب-3 الي 7). اين جدول و نمودارها مي توانند مورد استفاده ی ساير محققان و مشاوران مدارس در امر هدايت تحصيلي قرار گيرند. ولي با اين حال جهت اطمينان بيشتر و داوري درباره ي طرح جديد به روش هاي ذيل اقدام به گردآوري اطلاعات نموديم.

1) از طريق مشاهده. 2) از طريق ارزشيابي های مستمر کلاسي در جريان ماه های مهر تا ارديبهشت. 3) از طريق بررسي برگه های 10 سئوالي از نظر املايي و اهميت موضوع(پيوست ن-3).  4) از طريق مشاهده و بررسي وضعيت بچه ها از نظر غلط املايي در پای تخته(پيوست الف- 16).  5) از طريق نظر خواهی از روش تدريس. 6) از طريق بررسي طرح های ابتکاری و آثار دانش آموزان. 7) از طريق بررسي پيشنهاد بچه ها جهت بازديد از کارگاهي نزديک روستا که زباله های پلاستيکي را جهت بازگردانی آماده مي کرد. 8) از طريق بررسی نتايج آزمون های هماهنگ کشوری طي چهار مرحله در جريان سال تحصيلي جاری(پيوست ج-9).

سپس داده های جمع آوری شده برای قضاوت در اختيار مدير، معاون و ساير همکاران قرار گرفت. همچنين جهت ارزش يابي پاياني از کار خود در جشنواره ی روش های تدريس متوسطه(19/1/89) شرکت نمودم تا از سوی داوراني متشکل از داوران تکنولوژی آموزشي، روش ها و فنون تدريس، طرح درس، روانشناسي تربيتي و دبير تخصصي مورد ارزش يابي قرار گيرد.

ارزش يابي تأثير اقدام جديد و تعيين اعتبار آن

از بين شواهد 2 تغيير داوطلبانه آرايش كلاس(پيوست الف- 15)، صميميت حاكم بر كلاس، آثار دانش آموزان، نقاشي ها و سي دي تهيه شده(پيوست ن)، نتايج مرحله ی استاني جشنواره ی الگوهای فعال تدريس (پيوست الف- 18)، نتايج آزمون های هماهنگ کشوری و ارزشيابي های مستمر به عنوان اسنادي معتبر جهت ارزش يابي تأثير اقدام جديد انتخاب شده اند. بدين منظور نتايج آزمون های مذکور به صورت نمودار نيز در اين قسمت نمايش داده شده است.

الف) نمودار پيشرفت تحصيلي کلاس شيمی بر اساس نتايج آزمون هاي هماهنگ کشوری در چهار مرحله و مقايسه معدل مدرسه با معدل استان(مستندات نمودارها در (پيوست ج- 9) موجود مي باشد).

  نمودار 1) نمودار پيشرفت تحصيلي بر اساس نتايج آزمون هاي هماهنگ کشوری.        نمودار2)  مقايسه نمودار پيشرفت تحصيلي کلاس شيمی با استان،                                                                                                                                                                                 

 ب) نمودار پيشرفت تحصيلی و عملکرد کلاس شيمي سال اول متوسطه رازی انامق بر اساس ارزشيابي های مستمر بعمل آمده، به ترتيب از مهر تا ارديبهشت ماه و سه ماهه دوم سال تحصيلي 89-88.

          عملکرد کلاس بر اساس ارزشيابي های مستمر(سه ماهه دوم)

همچنين اجرای طرح جديد بر اساس شواهد 2، اظهار نظر دانش آموزان, مدير و همکاران(پيوست الف-20) حاکي از رضايت آنها بوده و نشانگر تغييراتي در کلاس بودند که در پيوست دال(پيوست د) به همراه ساير مستندات طرح، جهت ارزشيابي و تعيين اعتبار آن قيد شده اند.

نتيجه گيري

از اقدام پژوهي مذکور نتيجه گيری های مختلفي را مي توان نمود که در پيوست ج – 10 آمده اند. ولي در اينجا فقط به اين نکته مي خواهم بسنده کنم که دانش آموزان امروزی دنبال چيزهای نو هستند و همگي نياز به توجه دارند. وقتي به افکار، علايق، مهارت ها، مشکلات پنهان به عبارت ديگر بهداشت رواني دانش آموزی توجه نمي شود، انگيزه ی تفکر و يادگيری را از دست مي دهد. بنابراين با رعايت اصول اساسي بهداشت رواني، ايجاد جوی امن و به دور از هر گونه استرس، روش هاي تدريس، مديريت کلاس و نوع تکاليف ارائه شده، بايد طوری طراحي شوند که همگي از هر نوع شايستگي مورد توجه قرار گيرند. و زماني که با نرم افزار تحليل آزمون توسط فناوری نوين در تلاش به حد تسلط 90 از 100 هستيد و سعي مي کنيد مجموعه ای از بهترين نمودارهای رشد او با کامپيوتر رسم شده و در کارپوشه جمع آوری شود. اين تلاش و توجه شما را دانش آموز مخصوصاً خيلي ضعيف ها از عمق وجود خود لمس نموده و يادگيرنده را به ياد گرفتن وا مي دارد. همجنين جهت نظارت بر يادهي، يادگيري و مراحل تغيير رفتارهاي نامطلوب دانش آموزان نرم افزار تحليل آزمون طراحي شده مي تواند در كنار روش هاي نوين تدريس بعنوان مكمل و ابزار مفيد آموزشي مورد استفاده قرار گيرد.

پيشنهاد ها
  1. بعنوان كوتاه ترين و موثرترين راه حل جهت تغيير هر گونه رفتار نامطلوب پيروي از اصول اساسي بهداشت رواني(شاملو،1385،ص22) پيشنهاد مي شود.
  2. پيشنهاد مي شود نرم افزار طراحي شده توسط صاحب نظران, برنامه ريزان درسي و اساتيد ذيربط بررسي و مورد باز بيني قرار گيرد.
  3. پيشنهاد مي شود واژه هاي مشابه كتب درسي در كنار هم بعد از تدريس هر دو واژه دوباره با روش تدريس ساخت گرايي آموزش داده شود. تا از تداخل مفاهيم مشابه در حافظه(سيد محمدي،1387،ص58) جلوگيري شود(پيوست ن -5).
  4. با توجه به اينكه در بعضي مواقع اجراي روش هاي نوين تدريس به انرژي زيادي نياز دارند و اين مقدار انرژي تنها با كمك گرفتن از خود بچه ها فراهم مي شود. بنابراين ضروري است بعنوان يك راه حل پيشنهادي گروه هاي هميار معلم مانند گروه امين های کلاس جهت همکاری در تکميل کارپوشه و ساير فعاليت های کلاسي و گروه امدادگران جهت يادگيری از طريق همياري و الگوي تدريس توسط كل كلاس درس در کنار حذف عواملي مانند حسادت و غيره در هر کلاسي انتخاب شوند.
  5. پيشنهاد مي شود همکاران با توجه به اهميت آزمون و با در نظر گرفتن عوامل زير دانش آموزان را در امتحان آزاد بگذارند. تا از ميزان يادگيری و اعتبار آزمون های برگزار شده کاسته نشود: الف) ميزان برقراری رابطه ي دوستانه.  ب) ميزان اعتماد.

همچنين پيشنهاد مي شود جهت اجرای طرح جديد در ساير مدارس، تا مرحله ی آشنا شدن بچه ها با نحوه ی اجرای طرح و به جريان عادی افتادن کارها، تحمل سر و صدا و بي نظمي کلاس تا جلسه ی دوم مهر ماه ضروری است. از جلسه سوم به بعد بدون هيچ گونه مشکلي، اجرای طرح آسان تر و لذت بخش خواهد بود.

ارزيابي مشکلات

در انجام اين طرح اقدام پژوهي متاسفانه با مشکلاتي روبرو بوديم که عبارتند از :

1.      امکان استفاده از تنها کامپيوتر دبيرستان هميشه برايم فراهم نبوده و جابجايي آن با مشکلات خاصي همراه بود.

2.      امکان اجرای نمايش ها در حياط و سالن مدرسه هميشه برايم فراهم نبوده و معمولاً در کلاس اجرا مي شدند.

3.      براي بچه ها امکان تهيه و خريد کاغذ A4 جهت نوشتن گزارش مراحل مختلف روش علمي و ساير تکاليف مقدور نبود.

4.      نبود امکانات کتابخانه اي, اينترنت، نرم افزارهاي آموزشي، خدمات کامپيوتري و آزمايشگاه شيمي در دبيرستان.

5.      فراهم نبودن امکانات جهت بازديد از تصيفه ی خانه ها، کارخانه جات، شهرک های صنعتي و غيره .

 منابع و ماخذ

  1. آقازاده, محرم, و احديان, محمد,(1380), راهنماي روش هاي نوين تدريس(براي آموزش و کار آموزي), آييژ, تهران, چاپ سوم.
  2. آقازاده, محرم, و افسانه, سنه,(1381), فرهنگ مطالعه و پژوهش: راهنماي معلم: ويژه دوره راهنمايي تحصيلي, تهران : موسسه فرهنگي منادي تربيت, وزارت آموزش و پرورش, چاپ سوم.
  3. آقازاده، محرم،(1388)، راهنماي روشهای نوين تدريس(بر پايه پژوهشهای مغز محوری، ساختگرايي، يادگيری از طريق همياری، فراشناخت و ... )، آييژ, تهران, چاپ پنجم.
  4. آهنچيان، محمدرضا و همكاران,(1383), اقدام پژوهي: راهبردي براي بهبود آموزش و تدريس، گردآورنده رضا ساكي، انتشارات پژوهشكده تعليم و تربيت، تهران, چاپ سوم.

 [1]  اين دو نفر سال گذشته در يکي از مدارس شهر مرند تحصيل مي کردند و امسال به همراه ساير هم روستاي های خود به انامق آمده بودند.

[2]  راه و رسم دانشمندان(اصول روش علمی) عبارتنداز: تعريف مسئله، جمع آوری اطلاعات، فرضيه سازی، آزمايش فرضيه، ثبت يافته ها، تفسير يافته ها، نتيجه گيری و نظريه سازی، محدوديت در قلمرو فرضيه ها و نظريه های علمی، انتشار گزارش.

 [3]  بخشي از نرم افزار به همراه راهنماي اجرا در سي دي پيوست موجود مي باشد(نام فايل Test Analysis

+ نوشته شده در  90/02/18ساعت 11:20 قبل از ظهر  توسط داود فرخ نژادکشکی  |